سؤال: خانم دکتر، وسواس دقیقاً چیست و چرا بعضی افراد نمی‌توانند از شر افکار تکراری خلاص شوند؟

دکتر فاطمه گلفشان: بسیاری از افراد تصور می‌کنند وسواس فقط به معنی تمیزی بیش از حد یا چند بار چک کردن قفل در است، در حالی که واقعیت بسیار فراتر از این است. وسواس یک اختلال روان‌پزشکی است که در آن افکار، تصاویر یا تردیدهای ناخواسته و آزاردهنده بارها وارد ذهن فرد می‌شوند و با وجود اینکه فرد می‌داند این افکار اغلب منطقی نیستند، نمی‌تواند به‌سادگی آن‌ها را کنار بگذارد. در درمانگاه، بارها از بیماران شنیده‌ام که می‌گویند: «می‌دانم این فکر واقعی نیست، اما ذهنم رهایم نمی‌کند.» این جمله، شاید ساده‌ترین توصیف از تجربه دردناک زندگی با وسواس باشد.

سؤال: چرا این افکار مدام در ذهن فرد تکرار می‌شوند؟

دکتر فاطمه گلفشان: همه ما در طول روز هزاران فکر را تجربه می‌کنیم؛ بیشتر آن‌ها می‌آیند و می‌روند، بی‌آنکه توجه ما را جلب کنند. اما در وسواس، مغز برخی از این افکار را بیش از اندازه مهم یا خطرناک تفسیر می‌کند؛ گویی سیستم هشدار مغز بیش از حد حساس شده و مدام زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد: «شاید اتفاقی افتاده باشد... شاید اشتباهی کرده باشی... یک بار دیگر بررسی کن.» همین هشدارهای مداوم باعث می‌شوند فرد احساس کند اگر کاری انجام ندهد، اتفاق بدی رخ خواهد داد.

سؤال: چرا وسواس با گذشت زمان شدیدتر می‌شود؟

دکتر فاطمه گلفشان: وقتی فرد برای کاهش اضطراب، به این هشدارها پاسخ می‌دهد؛ مثلاً دوباره دست‌هایش را می‌شوید، چندین بار قفل در را بررسی می‌کند یا بارها از دیگران اطمینان می‌خواهد، در همان لحظه احساس آرامش می‌کند. اما این آرامش موقتی است. مغز یاد می‌گیرد که تنها راه کاهش اضطراب، تکرار همین رفتارهاست و به همین دلیل، دفعات بعد با شدت بیشتری همان افکار را بازتولید می‌کند. به این ترتیب، چرخه وسواس روزبه‌روز قوی تر می شود.

سؤال: آیا وسواس درمان دارد؟

دکتر فاطمه گلفشان: خوشبختانه بله. امروزه درمان‌های مؤثر و علمی برای وسواس وجود دارد. روان‌درمانی، به‌ویژه درمان شناختی ـ رفتاری، و در صورت نیاز دارودرمانی، به فرد کمک می‌کنند به‌تدریج یاد بگیرد که لازم نیست به هر فکر یا احساس خطر پاسخ دهد. مغز نیز با گذشت زمان الگوهای سالم‌تری را جایگزین چرخه وسواس می‌کند. هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود بیشتر و کیفیت زندگی بهتر خواهد بود.

سؤال: چه زمانی باید برای درمان وسواس به متخصص مراجعه کرد؟

دکتر فاطمه گلفشان: اگر افکار وسواسی یا رفتارهای تکراری آرامش، روابط خانوادگی، کار، تحصیل یا زندگی روزمره فرد را مختل کرده‌اند، یا ساعت‌های زیادی از زمان او را می‌گیرند، نباید درمان را به تعویق انداخت. وسواس نشانه ضعف شخصیت یا کمبود اراده نیست، بلکه یک اختلال قابل درمان است پیام من به بیماران این است که لازم نیست سال‌ها در سکوت با این افکار بجنگند. وسواس، زندان همیشگی ذهن نیست؛ با درمان مناسب می‌توان این چرخه را شکست، آرامش را دوباره به دست آورد و زندگی را با آزادی بیشتری تجربه کرد.